Terwijl consequent Europees klimaatbeleid ervoor zorgt dat de uitstoot van broeikasgassen in Europa al bijna 20 jaar afneemt, komt er nu een lobby op gang om een spaak in het wiel te steken. Het zijn de energie-intensieve Europese industrieën die hun kans schoon zien, nu oliemaatschappijen hun groene masker afdoen en Trump pleit voor meer fossiel. In een open brief pleiten zij voor het onklaar maken van ’s werelds meest succesvolle klimaatbeleid: het Europese emissiehandelssysteem, omdat het ze geld kost. Dat is natuurlijk verwerpelijk korte termijn denken. De Europese leiders moeten hiervoor niet zwichten, maar het beleid van CO2-reductie doorzetten, in het belang van de toekomstige generaties.

‘Juist doordat het pijn doet in de portemonnee, bereiken we dat de grote vervuilers hun uitstoot gaan terugdringen.’

Europa heeft zich afhankelijk gemaakt van China voor schaarse grondstoffen en Amerika voor fossiele energie. Tegelijkertijd domineert China met de goedkope productie van zonnepanelen, batterijen en elektrische auto’s. Erg onverstandig om ons zo afhankelijk te maken van andere grootmachten. Zo bleek Europa’s afhankelijkheid van Russisch gas een strategische misrekening. Europa beschikt nauwelijks over fossiele reserves of kritieke grondstoffen. We kunnen niet concurreren op goedkope grondstoffen en lage standaarden, dus waarom zouden we het proberen? Laten we ons eigen spel spelen. Als Europa daadwerkelijk circulariteit en energieonafhankelijkheid realiseert, wordt het vanzelf een krachtige geopolitieke speler. Dus méér investeringen in circulaire technologie, niet bezuinigen. En bondgenoten zoeken op basis van gedeelde kwetsbaarheid, met andere grondstofafhankelijke landen. De enige wedstrijd die Europa kan winnen is die om onafhankelijkheid. Die wedstrijd begint met de erkenning dat duurzaamheid geen luxe is die we ons in goede tijden permitteren, maar dat die de kern is van onze geopolitieke weerbaarheid.

‘Een onafhankelijk Europa: niet concurreren op goedkope grondstoffen en lage standaarden, wel op circulaire technologie en duurzaamheid.’

Al 30 jaar vindt aan het eind van het jaar de VN-klimaatconferentie plaats met als doel tot verdere afspraken te komen voor het tegengaan van ontwrichtende klimaatverandering. Ditmaal kwamen de wereldleiders bijeen bij ‘de longen van de aarde’ in het tropisch regenwoud van Brazilië. Deze keer ontbraken de VS, die geleid worden door een regering die de olie- en gaswinning juist wil opvoeren vanwege de verdienpotentie en de uitstoot van broeikasgassen die daarmee gepaard gaat, het klimaat en het milieu niet belangrijk vinden. Waarom zou je je zorgen maken over de toekomst als je nu nog lekker geld kunt verdienen? Opvallend was dat met de VS ook invloedrijke bestuurders van tal van bedrijven, die ook liever de kosten van klimaat maatregelen ontlopen, een 180 graden draai maakten. Zij vonden ineens ook dat het milieu en klimaat niet meer zo’n hoge prioriteit hadden en toonden zo hun ware gezicht. Een duidelijker voorbeeld van de noodzaak van het belasten van uitstoot en vervuiling én de invoering van de ecoprijs is er niet te vinden.

‘Pas als het in de portemonnee wordt gevoeld, krijgen milieu en klimaat de prioriteit die zo nodig is.’  

Als de zon veel schijnt of er door harde wind veel elektriciteit wordt opgewekt, dreigt er een overschot. In Nederland denken we slim te zijn door de vraag naar elektriciteit te sturen met dynamische contracten en variabele nettarieven. Voor veel mensen best ingewikkeld en het vraagt ook nog aangepaste apparatuur. Kan dit niet veel simpeler? En effectiever? Australië laat zien hoe het ook kan. Het land heeft de meeste zonnepanelen per hoofd van de bevolking. Die zorgen voor grote elektriciteits-overschotten tijdens de dag, dus Australiërs moeten hun verbruik verplaatsen van de avond naar overdag. Simpele oplossing: energieleveranciers die elke dag drie uur gratis stroom leveren. Iedereen profiteert en iedereen snapt het. Je hoeft geen groene nerd te zijn om op zo’n prijsprikkel te reageren. Bijkomend voordeel: het maakt de energietransitie populair. Die Australiërs zijn zo gek nog niet,

‘Dit is waar ook de Ecoprijs over gaat: over prijsprikkels die werken.’

Sommige mensen blijven hardnekkig mopperen over nieuwe energie. Dat het soms niet waait of schijnt bijvoorbeeld, of dat kernenergie beter is (vier keer zo duur), of dat windmolens lelijk zijn. Dat terwijl hernieuwbare energie volwassen is, schoon, oneindig voorradig, goedkoop, efficiënt, klimaatvriendelijk en geopolitiek onafhankelijk. Neem ook elektrisch rijden. De haters wijzen graag op het enige voordeel van de brandstofmotor: een groter bereik. Een non-argument inmiddels. Voor de bereikszeikers heeft de Britse denker Rory Sutherland een leuk psychologisch experiment. Stel nou dat we allemaal tevreden rondreden in onze elektrische auto’s en een maffe ingenieur zei: ‘Ik weet iets veel beters. We gaan een tank met brandbare vloeistof in je auto bouwen die zorgt voor een serie van explosies in cilinders en dat drijft de auto aan. Is hij stiller? ‘Haha, nee, hij maakt een hoop herrie.’ Is hij dan schoner? ‘Nou nee, er ruft allerlei smerigheid uit zijn achterpijp.’ Is hij dan simpeler? ‘Zeker niet, in de aandrijving heb je 250 onderdelen nodig, terwijl een elektrische auto er maar 7 heeft.’ Is hij goedkoper? ‘Eh nee, de brandstof is duur en er kan veel kapot, dus je hebt vaak kostbaar onderhoud.’ Oké, maar wat is het voordeel dan? ‘Nou, je hoeft hem iets minder vaak te laden.’

‘Er is maar één weg vooruit: elektrisch rijden. Laten we opschieten’

Terwijl problemen zich opstapelen verschuilen leiders zich achter uitstelgedrag, aldus hoogleraren Janka Stoker en Harry Garretsen. De oorlogen in Oekraïne en Gaza, hittegolven en overstromingen door klimaatverandering, op allerlei terreinen gaat het mis, vooral dankzij menselijk handelen en falen. Het lukt op veel vlakken maar niet om tot de hoognodige actie over te gaan. Vooral bij besluiten die weerstand oproepen, voelt uitstel voor politici als de veiligste weg: de leider die niets beslist kan ook niet als de boosdoener worden aangewezen. Bij dat wegkijk gedrag vergeten ze dat hoe langer ze wachten met actie, hoe kleiner hun speelruimte wordt en hoe groter de rekening is. De lasten van het ‘na ons de zondvloed’-denken worden simpelweg doorgeschoven naar de toekomstige generaties. Er is dringend behoefte aan leiders die erkennen dat dit geen uitweg meer biedt.

Ze vergeten ze dat hoe langer ze wachten met actie, hoe kleiner hun speelruimte wordt en hoe groter de rekening is.

Als gevolg van klimaatverandering krijgt Nederland te maken met temperatuurstijgingen en toename van het aantal intensieve buien. Tegenover de toenemende vraag naar schoon water staat steeds vaker voorkomende waterschaarste. Een uitdaging waarmee het eilandstaatje Singapore al veel langer kampt. Een complex netwerk dat het zoetwaterreservoir vormt, zorgt ervoor dat het regenwater op twee derde van het Singaporese landoppervlak opgevangen wordt. Dankzij een enorme ondergrondse bunker blijven grote hoeveelheden regenwater behouden in plaats van het snel afvoeren naar zee. Dit regenwater zorgt, samen met het recyclen van afvalwater, voor voldoende schoon (drink)water. Dit is ook onze toekomst.

‘Het sluiten van de waterkringloop is ook onze toekomst’

Meer dan de helft van de bedrijven is afhankelijk van de natuur. Wanneer de natuur bloeit, floreren bedrijven. Maar wanneer de natuur het zwaar heeft, wordt dat ook bij bedrijven gevoeld. Het is tijd dat we de waarde van de natuur kwantificeren en om in de natuur te investeren zoals in elke andere belegging – één die dividend oplevert, vandaag en morgen. Stel dat je als bedrijf kunt investeren in het behouden van een natuurgebied en dat dit geld oplevert? De Europese Commissie presenteert het plan voor natuurcredits. Het bedrijf dat in de natuur investeert ontvangt deze natuurcredits en de vervuilende bedrijven betalen voor hun vervuiling en natuurvernietiging. Dit is goed voor de natuur, goed voor bedrijven én goed voor de mens.

‘De vervuiler betaalt. Dit maakt investeren in de natuur lonend.’

Het kabinet wil fabrikanten verantwoordelijk maken voor de inzameling en recycling van luiers en incontinentiemateriaal. Deze zijn na gft, plastic, papier en glas de grootste restafvalstroom en vormen meer dan 8% van het huishoudelijk afval. Fabrikanten stribbelen tegen, zij vinden dat luiers dan onnodig in prijs stijgen. Inzameling en recycling zou een luier, die nu 12 tot 35 cent kost, 2 tot 3 cent duurder maken. De overheid maakt fabrikanten steeds vaker verantwoordelijk voor de afvalfase van hun producten, ook nadat een consument het heeft gebruikt. Zo werden Coca-Cola en Albert Heijn verantwoordelijk voor de inzameling van drankverpakkingen met statiegeld.

‘Het streven past binnen een grotere trend: de vervuiler betaalt’ 

Onze leefwijze zorgt voor steeds meer biodiversiteitsverlies. Door het uitsterven van planten- en diersoorten overschrijden we de planetaire grens nog meer dan bij het klimaat. Vervuiling, verlies aan natuurgebieden en overbevissing zetten onze toekomstige voedselvoorziening steeds verder onder druk. Het beschermen van de natuur en behoud van soortenrijkdom kan heel effectief door het een prijs te geven. Daardoor zullen we minder schadelijk produceren en anders gaan consumeren, zoals minder vlees en meer plantaardig. Door de natuur en de diensten van de natuur te beprijzen zullen we minder schadelijke en duurzamere keuzes maken.

‘Door de natuur te beprijzen zullen we vanzelf duurzamere keuzes maken.’