Bloomberg heeft een rapport bemachtigd dat als het belangrijkste klimaatpapier wordt gezien van de VN tot nu toe. In het gelekte VN-rapport wordt gewaarschuwd voor onomkeerbare, zeer ernstige schade aan het milieu als de mens niet sneller de uitstoot van schadelijke stoffen beperkt. Het opwarmen van de aarde is volgens de auteurs ‘op alle continenten en op elke zee’ waarneembaar. Verdere uitstoot van broeikasgassen zullen zonder extra maatregelen leiden tot ‘ernstige, doordringende en onomkeerbare gevolgen voor mensen en ecosystemen wereldwijd’. De gevolgen zullen in de komende decennia ook de economie hard raken, onder meer door schade aan landbouwgewassen, een stijgende zeespiegel, smeltende gletsjers en aanhoudende hittegolven. Het definitieve rapport verschijnt 2 november a.s. Hoeveel waarschuwingen willen we nog negeren? Waarom niet nu starten met het beprijzen van milieukosten, voordat het ons straks heel veel meer gaat kosten?

“Start nu met het beprijzen van milieukosten, voordat het ons straks heel veel meer gaat kosten?”

De Russische president Poetin zegt niet onder de indruk te zijn van de economische maatregelen die wereldleiders hebben afgekondigd om Rusland tot de orde te roepen in haar expansiedrang. Hij heeft laten weten dat de levering van aardgas naar Europa mogelijk gaat stagneren en kan zo EU-landen raken die sterk leunen op Russisch gas. Nu de machtspolitiek van Rusland zich zo duidelijk laat zien, zal Europa zich onafhankelijk moeten maken van de gasleveranties. De Russische economie kan niet zonder de gasinkomsten vanuit Europa. In de tachtiger jaren zakte het Sovjetregime door zijn hoeven toen het de wapenwedloop met de Amerikanen niet meer kon betalen. Er is maar één plek waar Poetin echt geraakt kan worden: in zijn portemonnee. Als Europa echt een einde wil  aan de expansiedrang van de Russen, moet zij niet langer dralen met de overstap op duurzame energie. De technologie is er, het komt nu aan op daadkracht.

“Er is maar één plek waar Poetin echt geraakt kan worden: in zijn portemonnee.”

Wanneer hernieuwbare energie echt opgeschaald wordt, dreigen tekorten aan essentiële ruwe grondstoffen als zilver, lithium en kobalt. Zo maken accu’s in elektrische voertuigen bijvoorbeeld gebruik van lithium en kobalt, windturbines van neodynium en yttrium en zonnecellen van zilver, tin en tellurium. Veel van dergelijke zeldzame aardmetalen zijn maar in beperkte hoeveelheid aanwezig op aarde, terwijl het merendeel geconcentreerd is in slechts enkele landen als China en Rusland. Volgens een rapport van Ecofys in opdracht van WWF, zal de energierevolutie leiden tot knelpunten ten aanzien van grondstoffen. De oplossing voor dreigende tekorten moet gevonden worden in het ontwikkelen van vervangende materialen die niet schaars zijn en vooral het hergebruik van de toegepaste materialen in kringlopen. Hiervoor zijn financiële prikkels essentieel. Dankzij de juiste prijsprikkels wordt het veel aantrekkelijker materialen geschikt te maken voor eindeloos hergebruiken, in plaats van zoals nu, na eenmalig gebruik te laten belanden bij het afval.

“Dankzij de juiste prijsprikkels wordt hergebruiken materialen aantrekkelijker dan weggooien.”

Doordat de mensheid de makkelijk winbare olie- en gasvoorraden inmiddels grotendeels hebben opgebruikt, wordt de focus verlegd naar relatief nieuwe winningsmogelijkheden zoals olie uit teerzanden en schaliegas. De exploitatie van deze fossiele energiebronnen gaat echter gepaard met toenemende milieuschade: ernstige bodemvervuiling, natuurvernietiging en aantasting van het leefmilieu maar ook groeiende uitstoot van broeikasgassen. De kosten daarvan worden niet betaald door de veroorzakers, maar afgewenteld op de samenleving en op toekomstige generaties. Zolang oliemaatschappijen hiervoor niet verantwoordelijk worden gehouden zullen zij hiermee blijven doorgaan, want zij willen de kans op enorme winsten niet mislopen. Pas als zij zelf moeten opdraaien voor deze kosten en deze doorberekenen in de prijs van olie en gas, zal blijken dat olie en gas van deze fossiele energiebronnen onbetaalbaar worden en geen toekomst hebben. Beleggers in deze bedrijven kunnen niet zeggen dat ze niet gewaarschuwd zijn.

“Beleggers in deze bedrijven kunnen niet zeggen dat ze niet gewaarschuwd zijn.”

De omschakeling in de chemiesector naar het gebruik van niet-fossiele grondstoffen, komt nauwelijks van de grond. Groene grondstoffen, afkomstig van bijvoorbeeld plantaardig materiaal, kunnen nauwelijks kostendekkend concurreren met fossiele grondstoffen als olie en gas. Dit komt omdat de prijzen van fossiele grondstoffen sterk vertekend zijn, doordat de meeste milieukosten van deze grondstoffen nog altijd niet betaald hoeven worden. Milieuvriendelijke grondstoffen krijgen daardoor niet de kans om rendabel te worden. Volgens de Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie (VNCI), dat haar eerste duurzaamheidsrapport presenteerde, krijgt de omschakeling naar een ‘biobased economy’ en biologisch afbreekbare producten nog weinig vorm. De technologie is er, maar zolang de milieubelastende fossiele grondstoffen bewust goedkoop worden gehouden, krijgen duurzame en schone alternatieven geen kans.

“Doordat de milieubelastende fossiele grondstoffen bewust goedkoop worden gehouden, krijgen schone alternatieven geen kans.”

President Obama lanceert een omvangrijk plan om broeikasgassen te reduceren. Het is het meest vergaande Amerikaanse initiatief ooit in de strijd tegen de gevolgen van de opwarming van de aarde. Tot nu toe stelden de VS zich passief op tegenover het klimaatprobleem, ondanks de gemaakte internationale afspraken. De ingrepen moeten leiden tot 30 % minder uitstoot van vervuilende broeikasgassen in 2030, in vergelijking met het uitstootniveau van 2005. Het plan betekent een doorbraak in de houding van de VS tegenover klimaatafspraken, die vergaande gevolgen kan hebben. Het zet grootvervuilers China en India onder druk om ook hun uitstoot terug te brengen. Het zou daarmee het pad kunnen effenen voor een mondiaal klimaatakkoord. Daarmee groeit eveneens de kans op de invoering in een volgend stadium van een mondiale ecotax en de wereldwijde doorbraak van ecoprijzen.

“Plan VS reductie broeikasgassen vergroot de kans op een wereldwijde doorbraak van ecoprijzen.”

Tijdens de aandeelhoudersvergadering op 20 mei j.l. verdedigde Shell-topman Van Beurden zich tegen de roep om de olie- en gasvoorraden op de balans van Shell af te waarderen, aangezien overheden grenzen hebben gesteld aan de CO2-uitstoot. Volgens Shell blijft gas en olie belangrijk voor de toekomst en moeten we uitstoot van CO2 voorkomen door dit grootschalig op te gaan slaan. Dit klinkt misschien aardig op een aandeelhoudersvergadering, maar in werkelijkheid kleven aan de opslag van CO2 grote nadelen waardoor dit weinig realistisch is. CO2-opslag is erg omslachtig (filteren, transporteren, onder druk brengen en in diepe gesloten aardlagen onder land of onder zee brengen), kost veel extra energie en vergt hoge investeringen. Daarnaast brengt het risico’s mee voor explosies, aardschokken en milieuschade en is het ongeschikt om de CO2-uitstoot van auto’s, vliegtuigen en schepen op te vangen. In werkelijkheid is CO2 afvangen en opslaan een doodgeboren kindje. Een aanwezige analist: “De huidige aandeelhouders van Shell wordt een rad voor de ogen gedraaid. Ze kunnen weinig anders dan de aandelen Shell zo snel mogelijk verkopen.”

“De aandeelhouders kunnen weinig anders dan de aandelen Shell zo snel mogelijk verkopen.”

Oud-astronaut en hoogleraar Wubbo Ockels, die op 68-jarige leeftijd overleed, heeft vanuit de ruimte gezien hoe kwetsbaar de aarde is. Sindsdien mengde hij zich in het debat rondom duurzaamheid. “We zijn te kunstmatig bezig geweest in de afgelopen eeuwen. Alles draait om geld. Een bedrijf als Shell veroorlooft zich van alles, zonder verantwoordelijkheid te nemen. Ze nemen de winst, terwijl de risico’s en de kosten naar de samenleving gaan. Dat proces is funest voor duurzaamheid. Je roomt de toekomst af.” Volgens Ockels moeten we naar een toekomst waarbij investering en effect aan elkaar gekoppeld blijven. Hij verwijst naar de voormalige olieraffinaderij van Shell op Curaçao, waar nu een enorm milieuprobleem is. “Deze oliemaatschappij maakt enorme winsten. Dan is het toch eigenlijk heel normaal dat een deel wordt gebruikt om de vervuiling op te ruimen? Maar juridisch zijn ze niet aanspreekbaar en komen ze er mee weg. Waar is de verantwoordelijkheid van Shell? Duurzaamheid is per saldo goed zorgen voor de toekomst en daar ook je verantwoordelijkheid voor nemen.”

“Ze nemen de winst, terwijl de risico’s en de kosten naar de samenleving gaan.”

Ze was deze week even in Nederland, de wereldberoemde biologe en onderzoekster Jane Goodall. Tijdens haar 40-jarige studie van het sociale leven van chimpansees ontdekte ze de grote overeenkomsten tussen mensen en mensapen. Ze geeft lezingen over de hele wereld en zet zich in voor het behoud van milieu en dierenwelzijn. Op de Universiteit van Wageningen gaf ze een lezing en vertelde ze hoe ze activist werd, nadat ze gezien had hoe de oprukkende industrie en multinationals in Afrika een verwoestende uitwerking hadden op de natuur en op de leefomgeving van de bevolking. Ze stelde daarbij de vraag: ‘Als wij de meest intellectuele wezens zijn, hoe kunnen we dan onze planeet vernietigen?’ Na de lezing nam ze een exemplaar van het boek De Vergeten Oplossing in ontvangst. Daarbij benadrukte ze het grote belang van een snelle invoering van ecoprijzen bij het voorkomen van verdere natuurvernietiging.

‘Als wij de meest intellectuele wezens zijn, hoe kunnen we dan onze planeet vernietigen?’

Waarom nog langer wachten met het invoeren van ecoprijzen? Dat thema staat centraal in het interview over het boek De Vergeten Oplossing dat maandag 5 mei a.s. tussen 15.30 en 16.00 uur wordt gehouden op BNR Nieuwsradio in het programma BNR Duurzaam, het programma voor duurzame denkers. Na de live-uitzending zijn de herhalingen te beluisteren op dezelfde maandag 22:30 uur, dinsdag 6 mei om 02:30 en 04:30 uur, zaterdag 10 mei om 10:30 uur en zondag 11 mei om 08:00 uur en om 14:00 uur. BNR is via internet te beluisteren op http://www.bnr.nl (door op de knop “luister” in het gele blok onderaan de pagina te drukken) of op de gewone radio (100.1 FM voor Randstad/Lopik). De ecoprijs is de echte prijs van een product en omvat alle zichtbare en verborgen kosten van een product. Dankzij de invoering van ecoprijzen is een snelle verduurzaming van onze economie mogelijk.

“Ecoprijzen maken een snelle verduurzaming van onze economie mogelijk.”