Via talloze internetkanalen is de aangrijpende documentaire van Leonardo DiCaprio over klimaatverandering niet te missen. ‘Before The Flood’ dat op 21 oktober 2016 verscheen, toont de gevolgen van de klimaatverandering die gaande is en de mensheid diep zal raken. Grote droogte en misoogsten zullen leiden tot voedseltekorten, terwijl de stijging van de zeespiegel dichtbevolkte gebieden weg zal vagen. Hele bevolkingsgroepen worden bedreigd en zullen op de vlucht slaan. DiCaprio zegt dat er geen grotere bedreiging voor onze maatschappij is dan klimaatverandering. Dat er nog hoop is als we snel in actie komen, wordt duidelijk aan het eind van de documentaire: de nummer één maatregel is om zo snel mogelijk een prijs te zetten op de uitstoot van CO2 zodat de vervuilers gaan betalen. ‘Een ‘carbon tax’ is essentieel om de uitstoot snel omlaag te krijgen en de zwaarste gevolgen te voorkomen.’

De nummer één maatregel is om snel een prijs te zetten op de uitstoot van CO2 zodat de vervuilers betalen.

Na 2 weken vergaderen en 6 jaar voorbereiding van de luchtvaartsector tekenden 65 landen afgelopen week in Montreal het klimaatakkoord. Luchtvaartorganisaties spreken van een historisch akkoord en politici waren jubelend. Maar helpt dit akkoord wel om de opwarming van de aarde tegen te gaan? Vliegen zorgt voor enorme CO2-uitstoot en het vliegverkeer neemt elk jaar toe. Naar verwachting verdubbelt het aantal internationale vluchten de komende tien tot twintig jaar zelfs. De nu gemaakte afspraken houden in dat de huidige uitstoot niet wordt aangepakt, maar alleen de extra toekomstige CO2-uitstoot wordt gecompenseerd hetgeen pas verplicht wordt vanaf 2027. De afspraken bieden de sector de komende tien jaar dus gelegitimeerd uitstel. Men hoeft niets aan haar kolossale uitstoot te doen en heeft alle ruimte om het vliegverkeer nog eens flink op te voeren. Met dit akkoord schiet de mensheid dus niets op. Kostbare tijd gaat verloren om het klimaatprobleem aan te pakken. Politici moeten er niet langer omheen draaien: de kosten van vervuiling moeten worden doorberekend in de prijs van vliegtickets. De uitstoot moet naar beneden. Niet alleen de extra uitstoot vanaf 2027 maar álle uitstoot. De echte oplossing is het zo snel mogelijk invoeren van een CO2-heffing en ecoprijzen.

‘De uitstoot moet naar beneden. Niet alleen de extra uitstoot vanaf 2027 maar álle uitstoot.’

Acht jaar duurde het onderzoek. De Amerikaanse onderzoeker en geograaf Richard Heede bouwde een enorme database op en berekende de jaarlijkse uitstoot van broeikasgassen van alle grote bedrijven sinds de Industriële Revolutie. Het resultaat was een ‘peer-reviewd’ publicatie in het wetenschappelijk blad Climatic Change. Hij toonde aan dat slechts 90 bedrijven verantwoordelijk zijn geweest voor 63% van de wereldwijde broeikasgassen uitstoot tussen 1751 en 2010. De helft van deze emissies vonden plaats na 1988, het jaar waarin de NASA het Amerikaanse Congres wist te overtuigen dat de opwarming van de aarde was begonnen. De grootste uitstoot is afkomstig van het gebruik van fossiele brandstoffen, methaanlekken en de cementproductie. Het ‘carbon accounting’ onderzoek wordt gezien als een begin van een nieuw hoofdstuk waarbij de schade als gevolg van klimaatverandering verhaald zal gaan worden op de veroorzakers en het onderzoek gebruikt zal worden om schadevergoeding te eisen.

‘Het moment komt dichterbij dat de schade als gevolg van klimaatverandering verhaald zal worden op de veroorzakers.’

Dankzij scherpe prijzen voor vliegtickets zat de wereldwijde verkoop in de belangrijke vakantiemaand juli sterk in de lift. De internationale brancheorganisatie IATA publiceerde verheugd de laatste vervoersstatistieken. Als gevolg van de lage brandstofprijzen voerden de
luchtvaartmaatschappijen prijsverlagingen door. Het aantal door passagiers gevlogen kilometers lag daardoor in juli 5,9 procent hoger dan een jaar eerder. Vakantiegangers namen vaker het vliegtuig. Door de populariteit van korte vliegafstanden (tot 1000 kilometer) nam de uitstoot van het luchtverkeer sterk toe. Lage brandstofprijzen versnellen het verbruik van de voorraden fossiele brandstoffen en vergroten de schade voor het milieu en het klimaat. Hier is wel iets aan te doen: “Belast het brandstofverbruik met de kosten voor het milieu zodat de werkelijke kosten niet worden afgewenteld op de maatschappij maar gedragen worden door de veroorzakers.” De IATA onthoudt zich van elk commentaar.

“Belast het brandstofverbruik met de kosten voor het milieu door aan de veroorzakers.”

Volkert Engelsman is CEO van fruitimporteur Eosta. Volgens Engelsman handelen de grote supermarkten onethisch bij de verkoop van groenten en fruit. ‘Het is allemaal gericht op de korte termijn, op het aandeelhoudersbelang. De schade die het telen aanricht aan mens en milieu, wordt niet meegerekend in de verkoopprijs. Het is schandalig. Breng de echte kosten in rekening.’ De ondernemer vindt dat er iets structureel fout zit in de prijs die de teler ontvangt en de veel hogere prijs die de consument uiteindelijk betaalt voor groenten en fruit. Supermarkten hanteren zelf hoge marges maar spelen telers tegen elkaar uit en betalen bodemprijzen. Daarmee wentelen ze de gezondheids- en milieukosten af op de maatschappij. ‘Academici spreken van ‘‘een systeemfout’’, ik vind het crimineel.’ Het is de wurggreep van de oude economie. Volgens Engelsman moet er een wereldwijde standaard komen waarin bedrijven alle kosten verantwoorden die zij maken tijdens de productie, dus inclusief de schade door uitputting van de grond of uitstoot van CO2 én deze gaan doorberekenen in hun prijzen.

‘Er moet een wereldwijde standaard komen waarin bedrijven alle kosten, dus inclusief de milieuschade, doorberekenen in hun prijzen.’

Vorige week verscheen van Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) het rapport ‘Belastingverschuiving: meer vergroening en minder complexiteit?’ Daarin wordt de regering geadviseerd om vergroening na te streven met belastingen om milieuvervuiling of verkeerscongestie te verminderen, in plaats van de belastingdruk te verschuiven van arbeid naar consumptie. Dit leidt tot een passende prijs voor milieuvervuiling en een minder complex belastingstelsel. Het Planbureau stelt vast dat belastingen op bijvoorbeeld verkeer en vervoer, zoals de brandstofaccijnzen en de belasting van personenauto’s en motoren (bpm), daadwerkelijk bijdragen aan vergroening. Daarentegen hekelt PBL de huidige praktijk dat grootverbruikers van fossiele energie aanzienlijk minder energiebelasting betalen dan kleinverbruikers. ‘Dit geeft grootverbruikers niet de juiste prikkel om te verduurzamen’, aldus PBL.

‘Belastingen tegen milieuvervuiling moeten de juiste prikkel geven tot vergroenen.’

We zijn de aarde aan het uitwonen, maken de grondstoffen op, vervuilen op grote schaal en verwoesten de natuur. Hoe kunnen we dit stoppen? Natuurlijk helpt een massale overstap op schone, hernieuwbare energiebronnen. Maar dat is verre van genoeg. Het is ons economisch systeem dat drastisch moet worden aangepast, want anders komt echte verduurzaming nooit van de grond. Zolang vervuilen, verspillen en natuur vernietigen gratis kan en de meeste winst oplevert, verandert er niets. Pas als er wel een serieus prijskaartje aan komt te hangen, is de doorbraak van een duurzame economie mogelijk. De noodzaak voor deze ‘vergeten oplossing’ groeit met de dag. Alleen dan kan economische groei samen gaan met een beter leven in de toekomst.

‘De noodzaak voor deze ‘vergeten oplossing’ groeit met de dag.’

Het is een sterk onderbelicht onderwerp: bij de winning van olie en gas kan veel methaangas vrijkomen. Over een periode van twintig jaar bezien, heeft methaan een tachtig keer groter effect op klimaatverandering dan CO2. Terwijl de aandacht vooral bij CO2 ligt als broeikasgas zijn olie- en gasbedrijven, anders dan hun inspanningen om CO2 terug te dringen, nogal terughoudend in hun informatievoorziening over de uitstoot van methaan. Een nieuw onderzoek vereist daarom dat olie- en gasbedrijven volledige openheid geven over hun operationele activiteiten. Transparantie over hun methaanuitstoot is de eerste stap naar het beprijzen van deze uitstoot. Terwijl grote oliebedrijven inzetten op meer gas en minder olie, gaat gaswinning veelal gepaard met de meeste schadelijke methaanuitstoot. ‘Zelfs een beperkte uitstoot van methaan kan het voordeel van het vervangen van olie en kolen door gas al teniet doen,’ aldus klimaatspecialist Brownstein.

‘Transparantie over hun methaanuitstoot is de eerste stap naar het beprijzen van deze uitstoot.’

De voordelen van een circulaire economie zijn enorm: een economie waarin onderdelen en grondstoffen steeds weer opnieuw worden hergebruikt leidt tot efficiënte processen en het gebruik van schone energie. Geen grondstofverspilling meer en afval en vervuiling worden tot een minimum teruggebracht. Door gebruikte producten te zien als een bron van materialen, ontstaan er zeer interessante commerciële kansen. Waarom zien we er nog zo weinig van in de praktijk? Dit komt volgens TNO-onderzoeker Langley omdat er nog steeds geen eerlijke prijs wordt berekend voor de spullen die we kopen. Want als opgebruiken, afval en vervuiling wel mee berekend worden in de prijs en dit consequent wordt doorgevoerd, ontstaan er eindeloze mogelijkheden voor zakelijke verdienmodellen. De digitalisering versnelt dit. ‘Als bedrijven over de hele supply chain hun data gaan delen, mede doordat producten dankzij sensoren slim worden, profiteren zowel gebruiker als de fabrikant en zal het snel gaan.’

‘Als de prijsprikkel consequent wordt doorgevoerd ontstaan er eindeloze mogelijkheden voor zakelijke verdienmodellen.’

Als één ding duidelijk werd tijdens de recente aandeelhoudersvergadering van een grote oliemaatschappij is het wel dat het uit zichzelf geen snelle stappen zet om te verduurzamen. Volgens het bedrijf moet het blijven investeren in olie- en gasvelden, omdat het anders niet genoeg geld kan verdienen om aandeelhouders hoge dividenden te betalen. Aandeelhouders en management zijn enkel geïnteresseerd in maximale financiële opbrengsten. Dat zij gaan over activiteiten die het milieu en de samenleving grote schade toebrengen telt nauwelijks. Grote dividenden en bonussen worden nu geïncasseerd. Korte termijn winsten boven alles. Maar de gevolgen van de activiteiten van oliemaatschappijen zijn veel te groot om aan aandeelhouders en management alleen over te laten. Door ze financieel af te rekenen op hun schade worden oliemaatschappijen sterk geprikkeld wél te investeren in verduurzaming. Want natuurlijk gaan ze hun activiteiten radicaal anders inrichten als ze zelf opdraaien voor hun vervuilingskosten.

‘Want natuurlijk gaan ze hun activiteiten radicaal anders inrichten als ze zelf opdraaien voor hun vervuilingskosten.’