Terwijl wereldwijd de economie aantrekt daalt de olieprijs. David Frans, partner bij adviesbureau Roland Berger, ziet de vraag naar olie al langere tijd minder snel toenemen. Industrieën gebruiken minder olieproducten en worden efficiënter, auto’s en woningen worden zuiniger en duurzame energie is in opkomst. Dat de olievraag nog groeit komt vooral door ontwikkelingslanden zoals India en China. Daar groeien de economie en de bevolking nog hard en neemt de vraag naar brommers en auto’s toe. Maar ook deze landen zetten steeds meer in op verduurzamen. Toch zal het nog tientallen jaren duren voordat we zonder olie en gas kunnen. Volgens Frans kan het allemaal veel sneller gaan als we eenmaal ecoprijzen hebben ingevoerd. Want met de juiste financiële prikkels passen we ons veel sneller aan.

‘Met de juiste financiële prikkels passen we ons veel sneller aan.’

De VS heeft bij monde van president Trump bekendgemaakt zich terug te zullen trekken uit het klimaatakkoord van Parijs. Eind 2015 besloten 195 landen hun handtekening te zetten onder dit akkoord waarmee de uitstoot van broeikasgassen teruggedrongen moet worden. Trump meent met zijn symboolpolitiek een beter akkoord voor de VS te kunnen behalen. De rest van de wereld moet echter de deur gesloten houden voor nieuwe onderhandelingen. Het gaat om het belang voor de mensheid en niet die van een individueel land. ‘Make The Planet Great Again’ wordt gediend door de VS geen concurrentievoordeel toe te staan. Dit kan door landen zonder CO2-beleid te treffen met een importheffing die gelijk is aan de kosten van uitstoot van CO2. Door de importheffing te combineren met een CO2 subsidie voor onze export naar de VS ontstaat één gelijk speelveld. De vervuiler zal moeten betalen, niemand uitgezonderd.

‘Door de importheffing op CO2 uitstoot te combineren met een CO2 subsidie voor onze export naar de VS ontstaat één gelijk speelveld.’

De fossiele brandstoffen sector promoot de laatste jaren vloeibaar aardgas (liquefied natural gas, LNG) als ‘transitiebrandstof’ op weg naar duurzame energie. De overstap van de transportsector op LNG zou het klimaatprobleem helpen oplossen. Helaas blijkt uit onderzoek het tegendeel en dat klimaatwinst hier in werkelijkheid klimaatverlies betekent. Dit komt omdat het rendement van LNG-motoren lager ligt dan die van dieselmotoren en er bij de verbranding ook nog eens onverbrand methaan vrijkomt dat een sterk broeikasgas vormt. Daar komt bij dat de winning, de productie en het transport van LNG een hogere CO2-uitstoot veroorzaken dan die van diesel. Hoe is het mogelijk dat het publiek zo om de tuin wordt geleid? Dit komt omdat CO2-uitstoot en andere vervuiling nu onbelast is en ongestraft kan. Zonder een sterke financiële prikkel in de vorm van een belasting op uitstoot kan de fossiele sector zijn gang blijven gaan ten koste van het milieu en de toekomstige generaties.

‘Zonder beprijzing van uitstoot kan de fossiele sector zijn gang blijven gaan ten koste van het milieu en de toekomstige generaties.’

Bedrijven als Unilever en Akzo die duurzaamheid een uitgesproken onderdeel van hun beleid maken, kregen onlangs te maken met een ongevraagd overnamebod van een Amerikaans bedrijf. Dit lijkt geen toeval. De Amerikaanse concurrenten zien potentie in deze bedrijven om meer aandeelhouderswaarde te creëren. Ze vinden dat het duurzame beleid van de bedrijven ten koste gaat van de winst en de aandeelhouderswaarde. Ze willen daarom de kans pakken deze bedrijven over te nemen en te zorgen dat er een nieuwe wind gaat waaien, die weinig rekening houdt met duurzaamheid maar meer winst oplevert. Hier wreekt zich dat duurzaam beleid niet wordt beloond met winst en aandeelhouderswaarde. Dit komt omdat vervuilen en natuur vernietigen nog altijd gratis is. Zolang er deze weeffout in ons economisch systeem blijft bestaan, blijft de perverse prikkel bestaan om winst te maken ten koste van het milieu.

‘Zolang vervuilen gratis kan, blijft de perverse prikkel bestaan om winst te maken ten koste van het milieu.’

Zijn bedrijven die duurzamer opereren een betere belegging dan bedrijven die zich puur op winstmaximalisatie richten? Ja, dat is het geval. Vorig jaar heeft Deutsche Bank samen met de Universiteit van Hamburg 2200 empirische onderzoeken tegen het licht gehouden. In 90 procent van de gevallen bleek duurzaam ondernemen geen financieel nadeel op te leveren. Bovendien laat een grote meerderheid van de studies een positief verband zien tussen een duurzame bedrijfsvoering en betere financiële cijfers van een bedrijf. Investeren in op duurzaamheid georiënteerde bedrijven loont dus. Terwijl dat wel nog vaak gedacht wordt, blijkt er dus geen tegenstelling tussen aandeelhouderswaarde en een focus op de lange termijn. Kennelijk is het in de financiële wereld moeilijk om van het kortetermijndenken af te komen. Dat terwijl in geld rekenen bovendien stukken makkelijker is dan het bestuderen van CO2-voetafdrukken, doelen voor waterbesparing en plannen om plastic verpakkingen uit te bannen. De Nederlandsche Bank stelt: wie niet is voorbereid op de toekomst en alleen naar de korte termijn kijkt, loopt financieel risico.

‘Wie niet is voorbereid op de toekomst en alleen naar de korte termijn kijkt, loopt financieel risico.’

Accountants gaan onze planeet redden meldt het Financieele Dagblad. De accountant kan zichtbaar maken hoe maatschappelijk verantwoord ondernemingen zijn door bij bedrijven(sectoren) in de hele waardeketen de echte kosten in beeld te brengen. De echte kosten zijn niet alleen de zichtbaar gemaakte kosten, maar ook de verborgen kosten van de schade die het winnen van grondstof veroorzaakt tot de schade die de uiteindelijke vernietiging van het product veroorzaakt. De accountant kan hierbij een rol van betekenis spelen, zeker als de daadwerkelijke kostprijs de basis gaat vormen voor belastingheffing en de verkoopprijs van producten. Het zou betekenen dat milieubelastende producten veel duurder worden dan duurzame alternatieven. Als eindgebruikers dankzij accountants een betrouwbaar inzicht in de daadwerkelijke kostprijs van producten zouden krijgen, zou dat de redding van moeder aarde kunnen worden.

‘Een betrouwbaar inzicht in de verborgen kosten en de werkelijke kostprijs kan de redding van de aarde worden.’

Zowel in de regering als in de aanloop naar de Nederlandse verkiezingen krijgt het klimaatprobleem weinig aandacht. Dit terwijl steeds meer mensen zien dat klimaatverandering een gevaar vormt voor al het leven op onze planeet. Vrijwel dagelijks horen wij over nieuwe rampzalige weersextremen. Nederland blijft ver achter als het gaat om een serieuze aanpak van het klimaatprobleem. Kolencentrales zijn nog steeds open, de NAM pompt nog steeds miljarden kubieke meters gas uit de Groningse bodem, de verkeersstromen over de weg en in de lucht blijven groeien en de uitstoot van broeikasgassen bij het bedrijfsleven wordt alleen maar groter. Politici durven geen maatregelen te nemen uit angst voor stemmenverlies. De korte termijn regeert. Jongerenorganisaties maar ook ouderen maken zich grote zorgen voor de toekomstige generaties. “President Obama zei niet voor niets: we zijn de eerste generatie die de gevolgen van klimaatverandering meemaakt en de laatste generatie die er iets tegen kan doen.” Ze eisen dat de regering eindelijk drastische politieke maatregelen gaat nemen.

‘We zijn de eerste generatie die de gevolgen van klimaatverandering meemaakt en de laatste generatie die er iets tegen kan doen.’

Milieuvervuiling, uitputten van natuurlijke bronnen en natuurvernietiging werden lange tijd geaccepteerd als bijproducten van onze industriële maatschappij. Over de gevolgen voor de lange termijn en voor onze kinderen en kleinkinderen dachten we liever niet teveel na. Inmiddels is de lange termijn niet zo ver meer weg en worden we nu ook zelf steeds vaker geconfronteerd met natuurschade, klimaatontwrichting en milieuverontreiniging. In China ontwricht zware smog het dagelijks leven en worden veel mensen ziek. De Chinese beleidsmakers zijn het zat. Verantwoordelijken van honderden vervuilende bedrijven zijn gearresteerd, automobilisten werden beboet voor het overmatig uitstoten van uitlaatgassen en vliegtuigen werden gedwongen aan de grond te blijven. China is een ‘oorlog tegen vervuiling’ begonnen en roept de vervuilers op het matje. Het is een kwestie van tijd dat ook elders in de wereld willens en wetens vervuilen niet meer onbestraft zal blijven.

‘Het is een kwestie van tijd dat willens en wetens vervuilen niet meer onbestraft zal blijven.’

Onze massale uitstoot van CO2 heeft niet alleen gevolgen voor klimaatverandering maar veroorzaakt ook longziekten met duizenden doden per jaar. Ze veroorzaakt productiviteitsverlies bij werknemers en grote schade door stormen en droogte. Wetenschappers en economen berekenen dat elke ton uitstoot van koolstofdioxide de samenleving minimaal $ 36 kost. De aankomende president Donald Trump van de VS gelooft niet zo in klimaatverandering en andere nadelige gevolgen van uitstoot en vervuiling. Uit gelekte documenten blijkt dat hij, aangespoord door energiebedrijven, vervuiling schrapt uit de kosten-baten analyses. Maar dit zal snel achterhaald worden door de realiteit, schrijven Michael Greenstone en Cass Sunstein vandaag in de New York Times. De gevolgen kunnen niet verhuld worden. “There is certainly no such thing as free pollution, no matter what polluters may try to claim”.

‘Er is niet zoiets als gratis vervuiling, hoezeer de vervuilers dit ook beweren.’

Volgens Shell-CEO Ben van Beurden kan de wereld nog lang niet zonder fossiele brandstoffen. Daarom blijft Shell investeren in het oppompen van zoveel mogelijk olie en gas. Veel keus heeft hij niet vindt hij aangezien Shell, tegen alle waarschuwingen in, dit jaar een oud gasbedrijf voor € 54 miljard overnam en daar nu rendement op behaald moet worden. Toch lijkt hij de ogen te sluiten voor de energietransitie die nu snelheid begint te krijgen. Ook miskent hij de maatschappij die zo snel mogelijk af wil van fossiele brandstoffen met hun enorme CO2-uitstoot. Velen reageerden dan ook verbolgen: ‘wat een dedain van deze bonusjager na het klimaatverdrag van Parijs’ en ‘wat een stap terug in de tijd’ en “het wordt tijd voor visie bij Shell met een andere bestuursvoorzitter. Ik neem aan dat zijn kinderen en kleinkinderen ook een leefbare planeet willen’ en inderdaad ‘je laat het maar lekker in de grond zitten, Ben’.

‘Ik neem aan dat zijn kinderen en kleinkinderen ook een leefbare planeet willen.’