Vorige maand liet het grote en verstandige Shell weten de zonne- en windparken te verkopen en in te zetten op fossiel. Niet alleen negeert het bedrijf met deze korte termijn keuze zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid, maar ook ontwikkelingen die zij niet tegen kan houden. Neem oliestaat Texas in de VS waar nu al meer elektriciteit wordt opgewekt met zonne-energie dan met olie, kolen of gas – een kwestie van de laagste kosten. We zullen dat ook in Europa gaan ervaren. Zodra Europa bedrijven gaat verplichten een CO₂-opslag te heffen bij de verkoop van fossiele producten zal dit ook de winst van Shell gaan drukken. Ook Shell zal uiteindelijk richting groen moeten bewegen of het delft het onderspit.

‘De korte termijn keuze van Shell houdt de energie-transitie niet tegen’

Onder druk van de Europese industrie dreigt de beprijzing van CO2-uitstoot te worden afgezwakt om zo het concurrentievermogen op peil te houden. Dat zou echter onverstandig zijn. Doordat Europa nog te afhankelijk is van fossiele brandstoffen moeten we de klimaatambitie juist niét afzwakken. Wat slimmer is, is om Europese bedrijven toe te staan hun CO2-uitstoot te reduceren in landen waar een geïnvesteerde euro méér klimaatwinst oplevert. In India, Thailand of Nigeria liggen de marginale kosten van het vermijden van een ton CO₂ uitstoot vaak veel lager dan hier. Wie daar investeert, realiseert dus met hetzelfde geld meer CO2-reductie. Denk aan het vervangen van kolencentrales door zonneparken, of schonere ovens in de staalindustrie. Zo helpen we hen schoon te bouwen, en voorkomen we decennia aan uitstoot. Het klimaat kent immers geen grenzen: voor de atmosfeer telt elke vermeden ton CO₂-uitstoot even zwaar.

‘Samenwerken levert meer klimaatimpact per euro op en lagere kosten voor bedrijven.’

Voedselzekerheid, de strijd tegen klimaatverandering en het behoud van biodiversiteit: nergens komen de doelen van de recente wereldwijde verdragen zo sterk samen als in het behoud van een gezonde, duurzaam beheerde oceaan. De oceaan neemt de helft van de CO₂ uit de atmosfeer op, nog veel meer dan regenwouden doen. Bij duurzaam beheer van een gezonde oceaan kan deze capaciteit aanzienlijk toenemen. Miljarden mensen zijn afhankelijk van gezonde marine-proteïnen voor hun voeding. Dankzij innovatie groeit de toepassing van algen en wieren snel. Sir David Attenborough, die vorige maand 99 werd: ‘de oceaan is de oerkracht die de aarde leefbaar houdt, en het is nú tijd om die te beschermen en zo een ramp te voorkomen.’

Er is geen keus: de bescherming van de oceaan is uiteindelijk de bescherming van onszelf.

Terwijl de media blijven roepen dat er ‘eerst draagvlak moet komen’ voordat mensen duurzamer gedrag gaan vertonen, zien we in de praktijk dat de verandering van gedrag al lang op gang is gekomen. Dat zien we niet alleen her en der bij mensen die korter douchen, de auto laten staan en gaan fietsen of minder gaan vliegen. Waar men eerder al massaal zonnepanelen kocht, zijn nu thuisbatterijen niet aan te slepen, net als warmtepompen. Elektrische auto’s worden inmiddels volop gekocht. Mensen stellen zichzelf de vraag: is dit aantrekkelijk voor mij? En: is dit iets normaals wat anderen ook doen? Vooral dat laatste wordt onderschat. Elektrificatie en slim omgaan met energie worden steeds normaler. Ook al wordt gesproken over het ‘ontbreken van draagvlak’, zien we dat totaal niet terug in het gedrag. Veel zaken worden eerst normaal in gedrag en daarna in overtuigingen: de norm verandert. Zoals elektrisch rijden stilaan de norm wordt.

De norm verandert. Zo bezien gaat het lang niet slecht met de energietransitie.

Van de Nederlanders wil 51% graag verduurzamen, maar slechts 29 procent daarvan voert het door. Volgens de Monitor Duurzaam Leven van kenniscentrum Milieu Centraal is het geen onwil, maar zijn duurzame keuzes vaak nog te duur. ‘Het vraagt niet om meer motivatie, maar om randvoorwaarden zoals voorspelbaar beleid, de juiste prijsprikkels en actieve ondersteuning’, aldus het kenniscentrum. Subsidies helpen zeker, maar ook het duurder worden van fossiele energie. Inmiddels staat 70 procent van de respondenten positief tegenover een warmtepomp. Dat geldt ook voor elektrisch rijden. Naarmate vervuilende oplossingen duurder worden en duurzame oplossingen goedkoper, krijgt de duurzame transitie vaart.

‘Het helpt enorm als dankzij ecoprijzen veel meer prijsprikkels worden geïntroduceerd.’

Veel bedrijven die de recycling van plastics doen hadden het moeilijk in de afgelopen jaren. Zij moesten zich staande houden in een markt waarin nieuwe plastics structureel goedkoper waren dan gerecyclede plastics. Zolang producenten van nieuwe plastics de kosten van CO₂-uitstoot en grondstoffenverbruik niet hoeven door te rekenen, kunnen zij de prijs laag houden. Tal van recycling bedrijven hebben het daardoor niet gered en zijn failliet gegaan. Zonder consistente ondersteuning vanuit de overheid en een eerlijk systeem van beprijzing, is opschaling in de recyclingsector in veel gevallen onmogelijk. Niet de productie van nieuwe grondstoffen maar de recycling van grondstoffen heeft de toekomst.

De basis hiervoor wordt gelegd door het eerlijk beprijzen van de vervuilingskosten.

Met de toenemende schaal van hernieuwbare energie uit wind en zon verduurzaamt ons land in hoog tempo. Daar moeten we in vol tempo mee doorgaan. Het maakt ons bovendien geopolitiek onafhankelijk. Moeten we bang zijn als het een paar dagen niet waait of de zon niet schijnt, de gevreesde donkerluwte? Nee hoor. Een donkerluwte duurt zelden langer dan een paar dagen. We kunnen voor die paar dagen onze gascentrales extra aanzetten of de stroom  importeren. Het echte sluitstuk van een schoon energiesysteem is er inmiddels ook: energieopslag. Moderne batterijsystemen in zeecontainer formaat kunnen probleemloos en betaalbaar het opwek tekorten opvangen en het stroomnet stabiliseren. Dat maakt nieuwe kerncentrales overbodig.

‘Zie zonnepanelen en windturbines als het oogsten van energie, en batterijen als de opslagsilo’s.’

Terwijl consequent Europees klimaatbeleid ervoor zorgt dat de uitstoot van broeikasgassen in Europa al bijna 20 jaar afneemt, komt er nu een lobby op gang om een spaak in het wiel te steken. Het zijn de energie-intensieve Europese industrieën die hun kans schoon zien, nu oliemaatschappijen hun groene masker afdoen en Trump pleit voor meer fossiel. In een open brief pleiten zij voor het onklaar maken van ’s werelds meest succesvolle klimaatbeleid: het Europese emissiehandelssysteem, omdat het ze geld kost. Dat is natuurlijk verwerpelijk korte termijn denken. De Europese leiders moeten hiervoor niet zwichten, maar het beleid van CO2-reductie doorzetten, in het belang van de toekomstige generaties.

‘Juist doordat het pijn doet in de portemonnee, bereiken we dat de grote vervuilers hun uitstoot gaan terugdringen.’

Europa heeft zich afhankelijk gemaakt van China voor schaarse grondstoffen en Amerika voor fossiele energie. Tegelijkertijd domineert China met de goedkope productie van zonnepanelen, batterijen en elektrische auto’s. Erg onverstandig om ons zo afhankelijk te maken van andere grootmachten. Zo bleek Europa’s afhankelijkheid van Russisch gas een strategische misrekening. Europa beschikt nauwelijks over fossiele reserves of kritieke grondstoffen. We kunnen niet concurreren op goedkope grondstoffen en lage standaarden, dus waarom zouden we het proberen? Laten we ons eigen spel spelen. Als Europa daadwerkelijk circulariteit en energieonafhankelijkheid realiseert, wordt het vanzelf een krachtige geopolitieke speler. Dus méér investeringen in circulaire technologie, niet bezuinigen. En bondgenoten zoeken op basis van gedeelde kwetsbaarheid, met andere grondstofafhankelijke landen. De enige wedstrijd die Europa kan winnen is die om onafhankelijkheid. Die wedstrijd begint met de erkenning dat duurzaamheid geen luxe is die we ons in goede tijden permitteren, maar dat die de kern is van onze geopolitieke weerbaarheid.

‘Een onafhankelijk Europa: niet concurreren op goedkope grondstoffen en lage standaarden, wel op circulaire technologie en duurzaamheid.’

Al 30 jaar vindt aan het eind van het jaar de VN-klimaatconferentie plaats met als doel tot verdere afspraken te komen voor het tegengaan van ontwrichtende klimaatverandering. Ditmaal kwamen de wereldleiders bijeen bij ‘de longen van de aarde’ in het tropisch regenwoud van Brazilië. Deze keer ontbraken de VS, die geleid worden door een regering die de olie- en gaswinning juist wil opvoeren vanwege de verdienpotentie en de uitstoot van broeikasgassen die daarmee gepaard gaat, het klimaat en het milieu niet belangrijk vinden. Waarom zou je je zorgen maken over de toekomst als je nu nog lekker geld kunt verdienen? Opvallend was dat met de VS ook invloedrijke bestuurders van tal van bedrijven, die ook liever de kosten van klimaat maatregelen ontlopen, een 180 graden draai maakten. Zij vonden ineens ook dat het milieu en klimaat niet meer zo’n hoge prioriteit hadden en toonden zo hun ware gezicht. Een duidelijker voorbeeld van de noodzaak van het belasten van uitstoot en vervuiling én de invoering van de ecoprijs is er niet te vinden.

‘Pas als het in de portemonnee wordt gevoeld, krijgen milieu en klimaat de prioriteit die zo nodig is.’